در شماره‌ي قبلي نشريه، به بيان نظرات افراد مختلف در خصوص قهوه‌خانه و کافي‌شاپ پرداختيم. در اين شماره براي آگاهي از تاريخچه‌ي پيدايش قهوه‌خانه و نيز در خصوص ورود کافي‌شاپ به کشور و مزايا و معايب آنها، با سيد محمدعلي گلاب‌زاده مدير بنياد فرهنگي کرمان‌شناسي گفتگويي داشتيم که ماحصل آن از نظرتان مي‌گذرد.

قهوه و تاريخچه‌ي پيدايش قهوه‌خانه

درخت قهوه از جمله نباتات وحشي يکي از ولايات حبشه به نام «کافا» بوده است. به همين دليل هم به قهوه، کافي‌coffee مي‌گويند. قهوه در قرن نهم هجري يا 15 ميلادي از آفريقا به يمن و در سال 917 هجري قمري به شهر مکه برده  و از آنجا به سوريه و سپس به خاک عثماني و بالاخره به ايران وارد ‌شد و به عنوان يک نوشيدني مورد استفاده قرار گرفت.

برخي بر اين عقيده هستند که خاستگاه اصلي قهوه‌خانه، فرانسه بوده است. بدين ترتيب که روشنفکران فرانسوي پاتوق‌هايي براي خود درست کرده بودند و عصرها در اين مراکز جمع مي‌شدند و به تبادل نظر با يکديگر مي‌پرداختند و در واقع اين مسئله زمينه‌ي اصلي پيدايش قهوه‌خانه‌ها بوده است.

سابقه‌ي قهوه‌خانه در ايران

در ايران قديم مکان‌هايي براي تجمع مردم وجود داشته است، اما نه به صورت قهوه‌خانه. به طور مثال در شهر کرمان در زمان گنجعلي‌خان که به امور فرهنگي توجه خاصي داشت، ساخت مکان‌هايي مانند مسجد، ميدان، آب‌انبار، بازار و ضرابخانه صورت گرفته، اما قهوه‌خانه‌اي ساخته نشده است. در حالي که اگر اين پديده در آن زمان، پديده‌اي غالب و يا حداقل قابل طرح بود، گنجعلي‌خان به آن توجه مي‌کرد.

مضاف بر اينکه از شواهد و قرائن پيداست که مردم در همان روزگار هم به مقوله‌ي با هم بودن و پاتوق داشتن توجه خاصي مي‌کردند. به طوري که در حمام گنجعلي‌خان غرفه‌هاي متعددي مانند غرفه‌ي کشاورزان، روحانيون و صنعتگران وجود دارد که محل تجمع افراد پيشه‌هاي مختلف و تبادل نظر آنها با يکديگر است.

شايد يکي از دلايلي که در گذشته و تاريخ‌  ما جايي براي قهوه‌خانه و چايخانه نمي‌بينيم، اين است که مردم آن زمان مي‌کوشيدند از تمامي اوقات فراغت خود براي ساختن و سازندگي استفاده کنند. دليل اين ادعا هم، خلق آثار هنري و تاريخي ارزشمندي است که امروز از آنها به عنوان ميراث فرهنگي نام برده مي‌شود. هنرمندي که مي‌توانست ساعت‌ها وقت خود را معطوف ساخت يک اثر هنري و يا يک بناي مفيد و عام‌المنفعه بکند و باقي‌مانده‌ي فرصت خويش را در ميان افراد خانواده به استراحت بپردازد، ديگر نيازي به گذراندن اوقات فراغت (البته اگر چنين اوقاتي به دست مي‌آمد)، نداشت.